Natuur doorgronden

Heb je nog geen idee wat je voor sinterklaas of kerst moet vragen? Ik wil wel helpen hoor. Drie aanraders voor wie van lezen en buiten houdt.

boeken_natuur_2
Roots Natuurpad; Het verborgen leven van bomen – Peter Wohlleben; Wijsgeer in het wild – Johan van de Gronden

Het langste natuurpad van Nederland – Roots (2016; € 12,95)
Hoe cool is dit? 459 kilometer wandelen over onverharde paden en trage wegen. En dat allemaal door de Nederlandse natuur. Wandelen in het ritme van de natuur, belooft de binnenflap. Deze gloednieuwe langeafstandsroute loopt van Delfzijl (Groningen) over de Hondsrug, door het Dwingelderveld en over de Veluwe naar Goirle (Brabant). Opgedeeld in 32 etappes. Lijkt me geniaal, een maand backpacken in de achtertuin. Leuk om af en toe een stukje te doen, maar nog leuker om in één keer te lopen! Dan kom je pas echt in dat ritme van de natuur. In augustus wil ik ‘m met tarp en bivakzak van begin tot eind afleggen. De route is uitgezet door natuurtijdschrift Roots; vanaf december ligt het routeboekje in de winkel en staan de tracks online.

Het verborgen leven van bomen – Peter Wohlleben (2016; € 19,99)
Terwijl je op het voorjaar wacht is het leuk om dit te lezen. Weer eens wat anders dan het gedachtegoed dat natuur altijd nuttig of tenminste educatief moet zijn. Het verborgen leven van bomen van de Duitse Boswachter Peter Wohlleben gaat over een magische wereld waar wij weinig van afweten. Een universum van bomen, planten en bodemleven die stukje bij beetje door de wetenschap wordt blootgelegd.

Hij schrijft vooral over hoe bomen gemeenschappen vormen en communiceren. Bomen zijn heel sociaal. Ze voeden elkaar, zorgen voor de zieken en zwakken en waarschuwen elkaar voor naderend onheil. Hoe? Via hun wortels, die onderling verbonden zijn. In samenwerking met schimmels verzenden ze via dit netwerk allerlei informatie en voedingsstoffen. Maar communicatie gaat ook via geurstoffen en zelfs via geluid. Bomen kunnen praten, horen, ruiken en proeven. Ja, zelfs voelen! Bij beschadiging van de boom gaan er elektrische impulsen door het boomlichaam, net als bij mensen. Het gaat alleen wat trager en de vraag is of een boom het ook als pijn registreert. In ieder geval kunnen verzwakte bomen slechter communiceren waardoor ze vatbaarder zijn voor insecten en andere bedreigingen. Daar hebben ook veel cultuurplanten last van, die door veredeling het vermogen om te communiceren grotendeels zijn kwijtgeraakt.

Er wordt in het boek heel wat met dit soort intrigerende feiten gestrooid. De boswachter doet dat soms op een nogal betuttelende, antropomorfe manier. Dat drukt de verwondering een beetje. Ook is het middenstuk veel meer van hetzelfde. Goed voor een helder en consistent beeld, maar het had beknopter gekund. Wat ik verder moeilijk kan beoordelen is de status van de onderzoeken die hij beschrijft, de bronvermeldingen zijn soms wat twijfelachtig.

Toch is het de moeite waard om even door te lezen naar het laatste deel. Daar barsten interessante discussies los over de grens tussen plant, dier en mens. Als het niet ethisch verantwoord is om kippen met duizenden in een hok te stoppen, is het dan wel verantwoord om planten te veredelen, eenzame bomen in parken neer te zetten, en plantages te bouwen? Mogen we de gemeenschap van bomen, schimmels en bodemleven ongelimiteerd verstoren? Zijn de behoeften van planten en bomen ondergeschikt aan die van dieren en mensen? Daar mag je zelf over nadenken tijdens het lezen.

Wijsgeer in het wild – Johan van de Gronden (2015; € 19,99)
Nog niet genoeg nagedacht? Dan word je hier waarschijnlijk gelukkig van. Wijsgeer in het wild klinkt niet alleen poëtisch en avontuurlijk, maar is dat ook. Een beschouwing van mens en natuur vanuit allerlei invalshoeken. De auteur, Johan van de Gronden, is filosoof en directeur van het Wereld Natuurfonds. Geen wonder dat hij een duidelijk beeld van die twee thema’s heeft. In tien ervaringsverslagen, of essays, neemt hij ons mee langs bijzondere plaatsen en personen. Zo verkennen we de achtergronden van het natuurbehoud, het wildernisideaal, natuurnostalgie, landschap en moraal. Onderweg fietst Johan er denkers, kunstenaars, onderzoekers en hun diverse overtuigingen in.

Hij lijkt zijn best te hebben gedaan om de onderwerpen beeldend te maken en het makkelijk leesbaar te houden. Er zitten zelfs plaatjes bij. Maar toch zijn de essays me soms iets teveel intellectuele etalage (iemand die de idee gebruikt en Latijn, Frans en Duits niet voor zijn lezer vertaalt vind ik al snel hoogdravend). Maar misschien ligt dat meer aan mijn eigen ontwikkeling dan aan die van de auteur (en een beetje aan mijn jaloezie vanwege zijn coole achternaam). Laten we maar dankbaar gebruik maken van zijn kennis en inzicht.

Want ieder verhaal leidt steeds weer tot een interessante conclusie. Over de artificiële scheidslijnen tussen natuur- en cultuurwetenschappen, het onheilspellende verband tussen het uitsterven van soorten en de degradatie van de samenleving (hadden de fysisch-geografisch deterministen dan toch gelijk?), de nieuwe wildernis (die we zelf zijn), de intelligentie en magie van de natuur (doet me aan een Duitse boswachter denken) en de betekenis van wildernis in Europa en Amerika. Er komt van alles voorbij. De beschrijvingen van plaatsen en personen zijn daarbij soms wat uitgebreid terwijl inzichten over mens en natuur summier en daardoor cryptisch blijven. Begrijpend lezen voor gevorderden, zoals we van filosofen gewend zijn. Dat neemt niet weg dat het goed doordacht en kunstig samengevoegd is. Het geheel is tegelijkertijd rationeel, wetenschappelijk en emotioneel.

Inspirerend voor wie mens en natuur bij elkaar wil brengen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s